Sekrety Zdrowego Rosyjskiego Ogrodnika: Dlaczego Gleba dla Hortensji Jest Fundamentalna?

Hortensje (Hydrangea) to bez wątpienia jedne z najbardziej spektakularnych roślin ozdobnych, które potrafią przekształcić każdy ogród w kwitnący raj. Ich bujne kwiatostany, dostępne w szerokiej palecie barw – od nieskazitelnej bieli, przez subtelne róże, po intensywne błękity i fiolety – sprawiają, że są obiektem westchnień wielu miłośników ogrodnictwa. Jednak za tą oszałamiającą urodą kryją się specyficzne wymagania, a kluczem do ich zdrowia, wigoru i obfitego kwitnienia jest… gleba. To właśnie podłoże, w którym zasadzimy hortensję, decyduje o jej przyszłym sukcesie.

Wielu ogrodników amatorów boryka się z problemem żółknących liści, słabego kwitnienia czy chorób swoich hortensji, nie zdając sobie sprawy, że źródłem kłopotów jest często niewłaściwie przygotowane środowisko korzeniowe. Hortensje, szczególnie te o dużych liściach (Hydrangea macrophylla), są roślinami o specyficznych preferencjach glebowych, a zignorowanie ich potrzeb może skutkować rozczarowaniem. Celem tego obszernego przewodnika jest rozwianie wszelkich wątpliwości na temat idealnej ziemi dla hortensji, dostarczenie praktycznych wskazówek i pogłębionej wiedzy, która pozwoli każdemu ogrodnikowi cieszyć się pięknem tych niezwykłych krzewów przez długie lata. Zrozumienie, jaką ziemię lubi hortensja, to pierwszy i najważniejszy krok do jej udanej uprawy. Przede wszystkim hortensje preferują glebę żyzną, próchniczną, lekką i doskonale przepuszczalną, a jednocześnie stale umiarkowanie wilgotną. To delikatna równowaga, którą postaramy się Państwu pomóc osiągnąć.

pH Gleby: Klucz do Koloru i Witalności Hortensji

Jednym z najbardziej fascynujących i jednocześnie kluczowych aspektów uprawy hortensji, szczególnie odmian z gatunku *Hydrangea macrophylla* (hortensja ogrodowa), jest wpływ pH gleby na barwę ich kwiatów. To nie magia, a czysta chemia! Hortensje te są prawdziwymi „lakmusami” ogrodu, zmieniającymi kolor w zależności od kwasowości podłoża.

Znaczenie kwaśnego odczynu gleby dla hortensji

Zdecydowana większość hortensji, a zwłaszcza te z gatunku *Hydrangea macrophylla*, preferuje gleby o odczynie kwaśnym lub lekko kwaśnym. Idealny zakres pH dla tych roślin to najczęściej 4,5 do 5,5, choć niektóre odmiany mogą tolerować pH do 6,0. Dlaczego kwasowość jest tak istotna?

1. Dostępność składników odżywczych: W kwaśnym środowisku korzenie hortensji znacznie efektywniej przyswajają kluczowe mikroelementy, takie jak żelazo, mangan i przede wszystkim glin (aluminium). Warto zauważyć, że przy pH powyżej 6,0, zdolność rośliny do absorpcji tych pierwiastków drastycznie spada, co prowadzi do niedoborów i osłabienia wzrostu.
2. Barwienie kwiatów: To właśnie glin jest odpowiedzialny za niebieskie i fioletowe odcienie kwiatów hortensji ogrodowej. W silnie kwaśnej glebie (pH 4,5-5,0) jony glinu są łatwo dostępne dla rośliny, co skutkuje intensywnie niebieskimi kwiatami. Im wyższe pH (bliżej 5,5-6,0), tym trudniej hortensji pobrać glin, a kwiaty przyjmują barwę różową. Białe hortensje ogrodowe zazwyczaj nie zmieniają koloru, niezależnie od pH gleby, ponieważ nie posiadają pigmentów wrażliwych na glin. Odmiany czerwone i intensywnie różowe preferują nieco mniej kwaśne środowisko, w zakresie pH 5,5-6,0, ponieważ wysoka dostępność glinu mogłaby „brudzić” ich kolor, nadając mu niepożądane fioletowe tony.

Jak mierzyć i osiągnąć odpowiednie pH (4-5,5)?

Pierwszym krokiem do sukcesu jest zawsze pomiar aktualnego pH gleby w miejscu, gdzie planujemy posadzić hortensje. Można to zrobić na kilka sposobów:

* Zestawy do testowania pH: Dostępne w sklepach ogrodniczych, zazwyczaj polegają na zmieszaniu próbki gleby z roztworem i porównaniu koloru z dołączoną skalą. Są stosunkowo niedrogie i wystarczająco precyzyjne do domowego użytku.
* Elektroniczne mierniki pH: Oferują precyzyjny odczyt cyfrowy. Są droższe, ale wygodniejsze w użyciu i pozwalają na regularne monitorowanie.
* Testy laboratoryjne: Najdokładniejsze, często oferowane przez lokalne stacje chemiczno-rolnicze. Pozwalają uzyskać pełny obraz składu gleby, w tym zawartości składników pokarmowych.

Jeśli pomiar wykaże, że gleba jest zbyt zasadowa (pH powyżej 6,0-6,5), należy ją zakwasić. Oto sprawdzone metody:

1. Torf kwaśny: Jest to jeden z najpopularniejszych i najskuteczniejszych sposobów. Torf o pH 3,5-4,5 doskonale obniża odczyn gleby. Należy go wymieszać z rodzimą ziemią w proporcji 1:1 lub nawet 2:1, w zależności od początkowego pH i stopnia zbicia gleby. Torf dodatkowo poprawia strukturę podłoża, zwiększając jego lekkość i zdolność do zatrzymywania wilgoci.
2. Siarka granulowana lub pylista: Działa wolniej niż torf, ale jej efekt jest długotrwały. Granulaty siarki stopniowo uwalniają kwas siarkowy do gleby. Zazwyczaj stosuje się 30-50 g siarki na metr kwadratowy, mieszając ją z wierzchnią warstwą gleby. Proces zakwaszania może trwać kilka miesięcy, dlatego najlepiej stosować ją jesienią lub wczesną wiosną.
3. Siarczan amonu lub siarczan potasu: Te nawozy nie tylko dostarczają roślinom azotu lub potasu, ale także lekko zakwaszają glebę. Należy stosować je ostrożnie, zgodnie z zaleceniami producenta, aby uniknąć przenawożenia.
4. Kwas cytrynowy lub octowy: W bardzo małych dawkach i sporadycznie mogą być używane do doraźnego zakwaszania wody do podlewania, ale nie są polecane jako podstawowa metoda zakwaszania gleby ze względu na krótkotrwały efekt i ryzyko uszkodzenia korzeni przy zbyt wysokim stężeniu. Nigdy nie stosuj czystego octu czy kwasu bezpośrednio na rośliny.
5. Naturalne dodatki: Wzbogacanie gleby materią organiczną, taką jak kompost z igieł sosnowych, rozdrobniona kora sosnowa, trociny z drzew iglastych, czy liście dębu, również przyczynia się do stopniowego obniżania pH, jednocześnie wzbogacając podłoże w próchnicę. Świeża kora lub trociny mogą jednak pobierać azot z gleby, dlatego warto je kompostować przed użyciem lub uzupełniać nawozami azotowymi.
6. Gotowe podłoża dla roślin kwasolubnych: Najprostsze rozwiązanie, zwłaszcza przy sadzeniu w donicach lub w przypadku, gdy mamy tylko jedną czy dwie rośliny. Specjalistyczne mieszanki do azalii, rododendronów i hortensji mają już odpowiednie pH i skład.

Pamiętajmy, że pH gleby to parametr dynamiczny. Wymaga regularnego monitorowania (co najmniej raz w roku, najlepiej wiosną) i w razie potrzeby korekt. Szczególnie ważne jest to w rejonach, gdzie woda wodociągowa jest twarda i zasadowa – regularne podlewanie taką wodą może stopniowo podnosić pH gleby. W takich przypadkach warto używać wody deszczowej lub zakwaszać wodę do podlewania np. torfem w płynie.

Idealna Struktura i Skład Podłoża: Budujemy Dom dla Korzeni Hortensji

Poza pH, równie istotne są fizyczne i chemiczne właściwości gleby. Hortensje, choć piękne i wydawałoby się, że delikatne, są roślinami o silnym systemie korzeniowym, który wymaga specyficznych warunków do optymalnego rozwoju.

Znaczenie próchnicy i żyzności gleby

Hortensje są „żarłoczne” – potrzebują gleby bogatej w składniki odżywcze, aby wspierać swój bujny wzrost i tworzenie ogromnych kwiatostanów. Kluczowym elementem żyznej gleby jest próchnica. Próchnica to najlepiej przyswajalna forma materii organicznej, powstająca z rozkładu resztek roślinnych i zwierzęcych. Jej obecność w glebie to gwarancja wielu korzyści:

* Wzbogacenie w składniki odżywcze: Próchnica jest magazynem azotu, fosforu, potasu i wielu mikroelementów, które są stopniowo uwalniane do gleby w miarę jej rozkładu, dostarczając roślinom stałego zasilania.
* Poprawa struktury gleby: Próchnica działa jak „cement” łączący cząstki mineralne w stabilne agregaty, co poprawia zarówno przepuszczalność gleby (w przypadku gliniastych), jak i jej zdolność do zatrzymywania wody (w przypadku piaszczystych). Dzięki temu gleba staje się bardziej puszysta, napowietrzona i łatwiejsza do penetracji przez korzenie.
* Zwiększenie pojemności wodnej: Próchnica ma zdolność do zatrzymywania dużych ilości wody, nawet do 90% swojej masy, co jest nieocenione dla hortensji, które są roślinami wrażliwymi na suszę.
* Aktywność mikrobiologiczna: Próchnica sprzyja rozwojowi pożytecznych mikroorganizmów glebowych, które rozkładają materię organiczną, uwalniając składniki odżywcze i chroniąc rośliny przed patogenami.

Aby wzbogacić glebę w próchnicę, należy regularnie dodawać do niej dobrze rozłożony kompost (najlepiej z dodatkiem materiałów kwaśnych, jak igły sosnowe czy kora) oraz obornik (tylko dobrze przekompostowany, np. dwuletni, aby uniknąć poparzenia korzeni i zbyt wysokiego zasolenia).

Przepuszczalność i drenaż – klucz do zdrowych korzeni

Mimo że hortensje lubią wilgotną glebę, absolutnie nie tolerują zastoju wody. Zbyt mokre podłoże, szczególnie ciężka glina, prowadzi do gnicia korzeni, chorób grzybowych i ostatecznie zamierania rośliny. Dlatego dobra przepuszczalność i efektywny drenaż są równie ważne co żyzność i kwasowość.

Idealna gleba dla hortensji to zazwyczaj gleba piaszczysto-gliniasta z dużą zawartością próchnicy. Taka kombinacja pozwala na swobodny przepływ wody przez profil glebowy, jednocześnie zatrzymując wystarczającą jej ilość dla potrzeb rośliny.
* Ziemie piaszczyste: Są zbyt przepuszczalne i szybko wysychają, tracąc składniki odżywcze. Wymagają znacznego wzbogacenia w materię organiczną (kompost, torf), która zwiększy ich zdolność do zatrzymywania wody i składników odżywczych.
* Ziemie gliniaste: Są zbyt ciężkie i słabo przepuszczalne, co prowadzi do zastojów wody. Należy je rozluźnić, dodając duże ilości piasku (najlepiej gruboziarnistego), żwiru, a przede wszystkim kompostu i torfu kwaśnego. Ich struktura poprawi się, co zapewni korzeniom dostęp do powietrza.
* Ziemie próchniczne/torfowe: Często są zbyt lekkie i mają tendencję do wysychania, choć doskonale zatrzymują wilgoć. Wymagają wzbogacenia w składniki mineralne i poprawy stabilności struktury (można dodać nieco gliny lub kompostu).

Jak poprawić drenaż?

1. Warstwa drenażowa: Podczas sadzenia w dołku na dnie można umieścić warstwę żwiru, grubego piasku, potłuczonych kawałków ceramiki lub keramzytu. Ta warstwa powinna mieć około 10-15 cm grubości.
2. Spulchnianie gleby: Przed sadzeniem należy głęboko przekopać i rozluźnić glebę w miejscu sadzenia, najlepiej na głębokość 40-50 cm i szerokość co najmniej 60 cm.
3. Wzbogacenie w materiały rozluźniające: Do ciężkich gleb należy dodać piasek, żwir, perlit lub wermikulit.

Pamiętaj, że optymalna wilgotność gleby dla hortensji oznacza, że jest ona stale wilgotna w dotyku, ale nigdy błotnista czy przesycona wodą. Regularne podlewanie, zwłaszcza w okresach suszy, jest kluczowe, ale zawsze z umiarem i kontrolą.

Wymagania Glebowe Różnych Gatunków Hortensji: Ogrodowa, Bukietowa i Inne

Choć ogólne zasady dotyczące gleby dla hortensji są podobne, warto podkreślić, że poszczególne gatunki mają swoje subtelne preferencje, a ich zrozumienie pozwala na jeszcze lepsze dopasowanie warunków do potrzeb rośliny.

Hortensja Ogrodowa (Hydrangea macrophylla)

To królowa wśród hortensji, słynąca z olbrzymich, kulistych lub płaskich kwiatostanów. Jest także najbardziej wymagająca pod względem gleby, szczególnie jeśli chodzi o pH i wilgotność.

* pH: Jak wspomniano wcześniej, pH w zakresie 4,5 do 5,5 jest kluczowe, zwłaszcza jeśli zależy nam na niebieskich kwiatach. Optymalne jest 4,5-5,0 dla niebieskich i 5,5-6,0 dla różowych.
* Żyzność i próchnica: Bezapelacyjnie wymaga gleby bardzo żyznej, bogatej w próchnicę. Regularne wzbogacanie podłoża kompostem, a także specjalistycznymi nawozami dla hortensji, jest niezbędne.
* Wilgotność: Jest to gatunek bardzo wrażliwy na przesuszenie. Gleba musi być stale, umiarkowanie wilgotna, ale nigdy mokra. Doskonały drenaż jest więc konieczny, aby uniknąć gnicia korzeni. Gleby piaszczysto-gliniaste z dużą zawartością materii organicznej są idealne. W upalne dni, szczególnie w pełnym słońcu, hortensje ogrodowe mogą potrzebować codziennego podlewania. Mulczowanie grubą warstwą kory sosnowej lub igieł sosnowych jest w ich przypadku wysoce zalecane, ponieważ pomaga utrzymać wilgoć i kwasowość, a także chroni płytki system korzeniowy przed przegrzaniem i przemarzaniem.

Hortensja Bukietowa (Hydrangea paniculata)

Hortensja bukietowa to prawdziwa twardzielka wśród hortensji. Jest znacznie bardziej odporna na mróz i, co ważne w kontekście gleby, bardziej tolerancyjna na różne warunki środowiskowe niż hortensja ogrodowa.

* pH: Choć nadal preferuje glebę kwaśną do lekko kwaśnej (pH 5,0-6,5), jest w stanie rosnąć i kwitnąć także w podłożu o nieco wyższym pH, a nawet lekko obojętnym (do 7,0), choć wtedy jej wzrost może być mniej bujny. Nie zmienia koloru kwiatów w zależności od pH.
* Żyzność i przepuszczalność: Podobnie jak inne hortensje, hortensja bukietowa doceni glebę żyzną i przepuszczalną, bogatą w próchnicę. Dodatek kompostu zawsze jej służy.
* Wilgotność: Jest bardziej odporna na krótkotrwałe susze niż hortensja ogrodowa, jednak nadal najlepiej czuje się w stale umiarkowanie wilgotnej glebie. Unikajmy zastojów wody, ale też nie dopuszczajmy do całkowitego przesuszenia. Ze względu na większą tolerancję, hortensje bukietowe często są polecane dla początkujących ogrodników.

Hortensja Krzewiasta (Hydrangea arborescens, np. 'Annabelle’)

Hortensja krzewiasta, często znana z odmiany 'Annabelle’ o gigantycznych, białych kulach kwiatów, również jest stosunkowo łatwa w uprawie.

* pH: Preferuje glebę kwaśną do obojętnej, w zakresie pH 5,0-7,0. Nie zmienia koloru kwiatów.
* Żyzność i wilgotność: Rośnie najlepiej w żyznej, wilgotnej i dobrze przepuszczalnej glebie. Jest dość elastyczna, ale w okresach suszy wymaga regularnego podlewania.

Hortensja Dębolistna (Hydrangea quercifolia)

Wyróżnia się dekoracyjnymi liśćmi, przypominającymi liście dębu, które jesienią przebarwiają się na piękne odcienie czerwieni i brązu.

* pH: Preferuje glebę kwaśną do lekko kwaśnej (pH 5,0-6,5).
* Drenaż: Szczególnie ważne jest dla niej doskonały drenaż. Nie toleruje mokrych stóp! Wymaga gleby żyznej, ale przede wszystkim bardzo przepuszczalnej.

Warto pamiętać, że niezależnie od gatunku, kluczowe jest zapewnienie równowagi między żyznością, przepuszczalnością a zdolnością do zatrzymywania wilgoci. Jeśli nie jesteśmy pewni, jaki gatunek hortensji posiadamy, zawsze lepiej jest przygotować glebę jako kwaśną, żyzną i dobrze zdrenowaną, gdyż są to warunki optymalne dla większości odmian.

Przygotowanie Stanowiska: Od Pomiaru pH do Sadzenia

Prawidłowe przygotowanie stanowiska to fundament sukcesu w uprawie hortensji. Nie wystarczy wykopać dołka i wrzucić roślinę; to proces, który wymaga staranności i przemyślenia.

Wybór miejsca i wstępna ocena gleby

Zanim zaczniemy cokolwiek kopać, wybierzmy odpowiednie miejsce. Hortensje najlepiej czują się w półcieniu, z porannym słońcem i popołudniowym cieniem, który chroni je przed palącymi promieniami. Zbyt dużo słońca może prowadzić do poparzeń liści i szybkiego wysychania gleby, co jest dla nich zabójcze. Całkowity cień z kolei może skutkować słabszym kwitnieniem. Optymalne miejsce to takie, gdzie hortensja będzie miała zapewnioną ochronę przed silnymi wiatrami.

Następnie, jak już wspomniano, bezwzględnie należy przeprowadzić test pH gleby. To punkt wyjścia. Jeśli pH jest zbyt wysokie (powyżej 6,0-6,5), konieczne jest zakwaszenie.

Krok po kroku: przygotowanie dołka do sadzenia

1. Wykopanie dołka: Dołek pod hortensję powinien być znacznie większy niż bryła korzeniowa rośliny. Idealne wymiary to około dwukrotność szerokości i głębokości bryły korzeniowej, co daje zazwyczaj 50-60 cm szerokości i 40-50 cm głębokości. To pozwoli na swobodny rozwój korzeni i umożliwi wprowadzenie do gleby odpowiednich poprawek.
2. Mieszanka glebowa: Wykopaną ziemię (jeśli jest gliniasta lub piaszczysta) należy wymieszać z odpowiednimi dodatkami. Oto proporcje i składniki, które można zastosować:
* Dla gleb gliniastych i ciężkich: Wymieszaj wykopaną ziemię w proporcjach 1:1:1 z torfem kwaśnym i gruboziarnistym piaskiem/żwirem. Możesz dodać również 1-2 łopaty dobrze przekompostowanego obornika lub 3-5 litrów kompostu.
* Dla gleb piaszczystych i zbyt przepuszczalnych: Wymieszaj wykopaną ziemię w proporcjach 1:1 z torfem kwaśnym i kompostem. Możesz dodać niewielką ilość gliny (jeśli masz dostęp) lub bentonitu, aby poprawić zdolność do zatrzymywania wody.
* Dla ogólnego zastosowania (najczęściej polecane): Optymalna mieszanka to 50% torfu kwaśnego (pH 3,5-4,5) i 50% dobrego jakościowo, dojrzałego kompostu lub ziemi liściowej. Do tego można dodać garść siarki granulowanej (ok. 30-50 g na 1m2) dla dłuższego zakwaszenia, jeśli pH jest bardzo wysokie. Jeśli gleba jest bardzo zbita, dodaj piasek.
* Gotowe podłoże: Najłatwiejszym rozwiązaniem jest użycie gotowej ziemi do hortensji, rododendronów i azalii. Można ją zmieszać z wykopaną ziemią w proporcji 1:1 lub użyć jej w całości, wypełniając nią dołek.
3. Warstwa drenażowa: Na dnie dołka (szczególnie w glebach gliniastych lub na terenach podmokłych) warto usypać 10-15 cm warstwę drenażową z grubego żwiru, keramzytu lub potłuczonych kawałków cegieł/terakoty. Zapobiegnie to zastojom wody.
4. Sadzenie rośliny:
* Wyjmij ostrożnie hortensję z doniczki. Jeśli korzenie są bardzo zbite i tworzą „kołtun”, delikatnie je rozluźnij (możesz lekko naciąć bryłę korzeniową w kilku miejscach).
* Umieść roślinę w dołku tak, aby jej górna część bryły korzeniowej znajdowała się na poziomie gruntu (lub 1-2 cm niżej, aby ułatwić podlewanie). Ważne jest, aby nie sadzić zbyt głęboko, ponieważ może to prowadzić do gnicia szyjki korzeniowej.
* Wypełnij dołek przygotowaną mieszanką glebową, delikatnie ubijając ją wokół bryły korzeniowej, aby usunąć puste przestrzenie.
* Obficie podlej świeżo posadzoną hortensję. Nawet jeśli gleba wydaje się wilgotna, podlanie pomaga „osiadnąć” ziemi wokół korzeni i eliminuje kieszenie powietrza. Po podlaniu gleba może nieco opaść – w razie potrzeby dosyp więcej mieszanki.

Znaczenie nawozów startowych i obornika

W fazie przygotowania gleby można dodać nawozy startowe. Są to zazwyczaj nawozy o zrównoważonym składzie NPK (azot, fosfor, potas) z dodatkiem mikroelementów, które mają za zadanie wspomóc młode korzenie w początkowym etapie rozwoju. Ważne jest, aby nie przesadzić z ich ilością, ponieważ świeżo posadzona roślina jest wrażliwa na zbyt wysokie stężenie soli.

Dobrze przekompostowany (min. 2-3 lata) obornik to z kolei cenny dodatek organiczny. Dostarcza on powoli uwalnianych składników odżywczych, poprawia strukturę gleby i zwiększa jej żyzność. Nigdy nie stosuj świeżego obornika bezpośrednio pod korzenie rośliny, ponieważ może je poparzyć. Można go wymieszać z glebą na etapie przygotowania dołka lub użyć jako mulcz jesienią, aby powoli rozkładał się i zasilał glebę.

Nawożenie i Pielęgnacja Po Posadzeniu: Utrzymanie Optymalnych Warunków

Posadzenie hortensji w idealnie przygotowanej glebie to dopiero początek. Aby roślina zdrowo rosła i obficie kwitła przez kolejne lata, niezbędna jest regularna pielęgnacja, zwłaszcza w zakresie nawożenia i utrzymania odpowiedniej wilgotności oraz pH.

Harmonogram nawożenia hortensji

Hortensje są roślinami o dużym zapotrzebowaniu na składniki odżywcze, co wynika z ich intensywnego wzrostu i tworzenia obfitych kwiatostanów. Nawożenie powinno być dopasowane do fazy rozwoju rośliny oraz jej wymagań.

* Wczesna wiosna (marzec/kwiecień): Po ostatnich przymrozkach i rozpoczęciu wegetacji, to idealny moment na pierwsze nawożenie. Stosujemy nawozy bogate w azot (N), który stymuluje rozwój liści i nowych pędów. Doskonale sprawdzą się specjalistyczne nawozy dla hortensji lub rododendronów, które zawierają odpowiednie proporcje NPK (np. N:P:K = 20:10:10), a także mikroelementy i substancje zakwaszające (np. siarczan amonu). Można też zastosować nawozy wolno działające, które stopniowo uwalniają składniki przez cały sezon.
* Wczesne lato (maj/czerwiec): W tym okresie hortensje intensywnie rosną i zaczynają zawiązywać pąki kwiatowe. Kontynuujemy nawożenie nawozami dla hortensji, ale możemy zwiększyć udział fosforu (P) i potasu (K), które wspierają kwitnienie. Przykładowo, nawóz o proporcjach N:P:K = 10:20:20 lub podobny.
* Połowa lata (lipiec): To zazwyczaj ostatnie nawożenie w sezonie. Stosujemy nawozy o niskiej zawartości azotu i wyższej potasu, np. NPK = 5:10:20. Azot podany zbyt późno (po lipcu) może stymulować wzrost wegetatywny kosztem kwitnienia, a także zmniejszyć mrozoodporność rośliny, ponieważ młode pędy nie zdążą zdrewnieć przed zimą.
* Nawozy jesienne (sierpień/wrzesień): W tym okresie najlepiej całkowicie zrezygnować z azotu. Stosujemy nawozy jesienne, bogate w potas i fosfor, które wzmacniają roślinę, przygotowują ją do zimy i poprawiają przyszłoroczne kwitnienie.

Dla niebieskich hortensji: Jeśli zależy nam na utrzymaniu niebieskiego koloru, oprócz zakwaszania gleby, regularnie stosujemy siarczan glinu lub ał