Wstęp: Gdy język opowiada o nas samych – Fenomen „Yappingu”

Język, niczym lustro, w niezwykły sposób odzwierciedla dynamikę społeczeństwa, jego nastroje, codzienne nawyki i zmieniające się priorytety. Każde pokolenie tworzy własny idiom, a w jego słowniku pojawiają się terminy, które dla starszych mogą brzmieć obco, a dla młodych są intuicyjnie zrozumiałe i nierzadko kluczowe do wyrażenia subtelnych niuansów rzeczywistości. Jednym z takich słów, które w ostatnich latach szturmem wdarło się do polszczyzny, zwłaszcza tej używanej przez młodzież, jest „yapping”. Na tyle istotnym, że w 2024 roku znalazło się w ścisłym finale plebiscytu na Młodzieżowe Słowo Roku organizowanego przez Wydawnictwo Naukowe PWN, co jest dobitnym świadectwem jego rosnącej popularności i kulturowego rezonansu. Ale czym dokładnie jest „yapping”? Jak to angielskie słowo, pierwotnie kojarzone ze szczekaniem psa, zyskało nowe życie w ustach polskiej młodzieży i stało się synonimem pewnego, często irytującego, stylu komunikacji? W niniejszym artykule zagłębimy się w genezę, znaczenie i społeczne konteksty tego fenomenu, analizując, dlaczego „yapping” to coś więcej niż tylko modne słowo – to soczewka, przez którą możemy obserwować przemiany w języku, kulturze cyfrowej i międzyludzkich interakcjach XXI wieku.

Czym jest „Yapping”? Geneza i Ewolucja Słowa

Aby w pełni zrozumieć współczesne znaczenie „yappingu”, musimy cofnąć się do jego etymologicznych korzeni. Słowo to, pochodzące z języka angielskiego, wywodzi się od czasownika „to yap”, który pierwotnie oznaczał „szczekać” lub „ujadać”, zwłaszcza w odniesieniu do małych psów, których szczekanie jest często wysokie, przerywane i irytujące. Pomyślmy o terierze, który nieustannie i natarczywie obszczekuje przechodnia – to właśnie ten obraz, pełen hałasu i pewnej natarczywości, stanowił punkt wyjścia dla metaforycznego przeniesienia znaczenia na ludzką komunikację.

Z czasem „to yap” zaczęło być używane w kontekście ludzkiej mowy, oznaczając gadanie w sposób głośny, irytujący, nieustanny i często bezsensowny. Angielskie określenia takie jak „yappy dog” na natarczywie szczekającego psa, czy „stop yapping” jako prośba o zaprzestanie bezsensownego mówienia, doskonale ilustrują tę ewolucję. Kluczowe jest tutaj skojarzenie z niekontrolowanym, często irytującym dźwiękiem, który zamiast przekazywać wartościową informację, raczej przeszkadza i męczy. W języku polskim najbliższymi odpowiednikami byłyby takie słowa jak „ględzenie”, „paplanie”, „trajkotanie”, „terkotanie”, „jazgotanie” czy nawet potoczne „trucie”. Każde z nich niesie ze sobą ładunek negatywnych konotacji, związanych z nadmierną, nużącą lub bezcelową mową.

Jednak „yapping” w kontekście polskiej młodzieży zyskało specyficzny, nowatorski wymiar. O ile pierwotne znaczenie jest nadal obecne – czyli mowa o długich, monotonnych i mało treściwych wypowiedziach – o tyle w slangu młodzieżowym często pojawia się dodatkowy, humorystyczny kontekst. Mówiąc o kimś, że „yapuje”, młody człowiek może jednocześnie wyrażać zniecierpliwienie, ale też z przymrużeniem oka komentować czyjeś gadulstwo, które stało się niemal cechą charakterystyczną. To właśnie ta lekkość i zdolność do szybkiego adaptowania się do nowych kontekstów społecznych sprawiły, że „yapping” stało się tak popularne, zwłaszcza w środowisku cyfrowym. Zjawisko to ilustruje, jak szybko język potrafi absorbować nowe pojęcia, nadając im specyficzne dla danej grupy społecznej znaczenia, które często wykraczają poza pierwotne konotacje.

„Yapping” w Kontekście Młodzieżowego Słowa Roku PWN

Włączenie „yappingu” do finałowej dwudziestki Młodzieżowego Słowa Roku 2024 to nie tylko ciekawostka lingwistyczna, ale przede wszystkim znaczący wskaźnik kulturowy. Plebiscyt PWN, organizowany od 2016 roku, stał się barometrem nastrojów i trendów językowych wśród młodych Polaków. Jego celem jest wybranie najciekawszego, najbardziej kreatywnego i najlepiej oddającego ducha czasu słowa, które w danym roku zyskało szczególną popularność w komunikacji młodzieżowej. Jury złożone z językoznawców, takich jak prof. Marek Łaziński, prof. Anna Wileczek czy prof. Bartek Chaciński, analizuje zgłoszenia pod kątem oryginalności, potencjału do rozpowszechnienia, a także ogólnego wpływu na język. W poprzednich latach zwyciężały takie słowa jak „essa” (2022), „śpiulkolot” (2021) czy „alternatywka” (2019), które dziś są już rozpoznawalne także poza młodzieżowym kręgiem.

Dlaczego zatem „yapping” zwróciło uwagę ekspertów i szerokiej publiczności? Przede wszystkim z powodu jego niezwykłej trafności w opisywaniu współczesnych zjawisk komunikacyjnych. W dobie wszechobecnych mediów społecznościowych, gdzie każdy ma platformę do nieograniczonego wyrażania siebie, problem nadmiernego, często bezcelowego gadania stał się bardziej widoczny niż kiedykolwiek. „Yapping” doskonale oddaje frustrację, jaką może wywoływać słuchanie kogoś, kto „ględzi” bez końca, nie dochodząc do sedna, lub po prostu wypełnia przestrzeń dźwiękową nieistotnymi informacjami. Jest to słowo, które w humorystyczny, ale jednocześnie dosadny sposób, diagnozuje pewien problem komunikacyjny charakterystyczny dla czasów cyfrowych.

Ponadto, „yapping” spełnia kluczowe kryteria Młodzieżowego Słowa Roku – jest nowe, świeże (mimo że samo „yap” jest starsze, jego zastosowanie w polskim slangu jest stosunkowo niedawne), a przede wszystkim kreatywne. Choć jest to anglicyzm, jego fonetyka i lekkość sprawiły, że łatwo zintegrował się z polszczyzną, stając się podstawą dla tworzenia pochodnych form, takich jak „yapować” czy „yapper” (osoba yapująca). Popularność „yappingu” w plebiscycie świadczy również o tym, jak silnie angielskie słownictwo wpływa na język młodzieży, zwłaszcza poprzez kanały cyfrowe, które stanowią główne źródło inspiracji i platformę do jego rozprzestrzeniania. W pewnym sensie, głosowanie na „yapping” jako na jedno z najważniejszych słów roku, jest także uznaniem dla dynamicznych procesów adaptacji i ewolucji języka, która dzieje się na naszych oczach, napędzana globalizacją i technologią.

Psychologia i Dynamika „Yappingu” w Komunikacji

Zjawisko „yappingu” nie jest jedynie lingwistycznym terminem, ale także odzwierciedla głębsze aspekty psychologii komunikacji. Dlaczego ludzie „yapują”? I jak wpływa to na dynamikę międzyludzkich interakcji? Analiza tych pytań pozwala zrozumieć, że za pozornie prostym aktem „ględzenia” kryją się różnorodne motywacje i konsekwencje.

Motywacje do „yappingu”:

Wypełnianie ciszy/Dyskofort z ciszą: Niektórzy ludzie czują się nieswojo w ciszy i automatycznie próbują ją wypełnić mową, nawet jeśli nie mają nic istotnego do powiedzenia. Jest to często nieświadomy mechanizm radzenia sobie z napięciem.
Potrzeba uwagi i uznania: Długie, jednostronne wypowiedzi mogą być próbą zwrócenia na siebie uwagi. Osoba „yapująca” może odczuwać potrzebę bycia w centrum zainteresowania, wierząc, że im więcej mówi, tym bardziej jest zauważana.
Nadmierne podekscytowanie/Entuzjazm: Czasami „yapping” wynika z autentycznego, ale niekontrolowanego entuzjazmu wobec jakiegoś tematu. Mówca jest tak pochłonięty swoją pasją, że traci świadomość reakcji słuchaczy i długości swojej wypowiedzi.
Niska samoświadomość komunikacyjna: Niektórzy ludzie po prostu nie zdają sobie sprawy z tego, jak długo mówią lub jak ich mowa jest odbierana przez innych. Mogą nie odczytywać sygnałów znudzenia czy zniecierpliwienia ze strony rozmówców.
Unikanie trudnych tematów: „Yapping” może być mechanizmem obronnym, pozwalającym unikać głębszych, bardziej wymagających rozmów. Powierzchowne „ględzenie” staje się barierą ochronną.
Brak umiejętności syntezy: Niezdolność do zwięzłego i klarownego wyrażania myśli bywa częstą przyczyną „yappingu”. Osoba mówi wiele, aby w końcu dotrzeć do sedna, które mogłaby wyrazić w kilku zdaniach.

Wpływ „yappingu” na dynamikę rozmowy:

Zniechęcenie do aktywnego słuchania: Gdy jedna strona „yapuje”, druga często przestaje aktywnie słuchać. Konwersacja staje się jednostronna, a słuchacz mentalnie się wyłącza, co prowadzi do poczucia irytacji i znudzenia.
Zakłócenie równowagi komunikacyjnej: Udana rozmowa opiera się na wymianie, gdzie każdy ma szansę zarówno mówić, jak i słuchać. „Yapping” zaburza tę równowagę, dominując przestrzeń komunikacyjną.
Frustracja i izolacja: Osoby, które często doświadczają „yappingu”, mogą czuć się sfrustrowane, niesłyszane i pomijane. W dłuższej perspektywie może to prowadzić do unikania kontaktu z „yapperem”.
Utrata wartości treści: Nawet jeśli początkowo wypowiedź zawierała ważne informacje, nadmierna długość i rozwlekłość sprawiają, że jej wartość ginie w potoku słów. Słuchacze zapamiętują irytację, a nie treść.

W kontekście psychologicznym, „yapping” często wskazuje na niedostateczne umiejętności komunikacyjne, zarówno po stronie nadawcy, jak i odbiorcy. Nadawca nie potrafi zsyntetyzować myśli ani odczytać sygnałów niewerbalnych, natomiast odbiorcy często brakuje narzędzi, by w asertywny, lecz uprzejmy sposób przerwać potok słów i przywrócić równowagę w rozmowie. Zrozumienie tych dynamik jest kluczem do lepszego zarządzania komunikacją i unikania frustracji, którą „yapping” może wywoływać.

„Yapping” w Erze Cyfrowej: Media Społecznościowe jako Katalizator

Żaden trend językowy wśród młodzieży nie mógłby osiągnąć tak globalnej popularności bez mediów społecznościowych. Platformy takie jak TikTok, YouTube, Instagram czy nawet Discord stały się nie tylko miejscem powstawania nowych słów, ale przede wszystkim katalizatorem ich błyskawicznego rozprzestrzeniania. W przypadku „yappingu” wpływ ten jest szczególnie widoczny.

TikTok jako epicentrum „yappingu”:
TikTok, ze swoim formatem krótkich, pionowych filmów, paradoksalnie stał się idealnym środowiskiem dla rozwoju „yappingu”. Choć platforma promuje zwięzłość, wielu twórców wykorzystuje ją do nagrywania „rantów” (długich, emocjonalnych wypowiedzi na jakiś temat), „story-time’ów” (historii opowiadanych w kilku częściach) czy po prostu niekontrolowanego „gadania do kamery”. Użytkownicy często komentują takie treści, pisząc „this is pure yapping” lub „he’s just yapping”, co stało się popularnym memem. Na przykład, wirusowe stały się kompilacje momentów, w których ktoś (często celebryta lub polityk) mówi wiele słów, nie przekazując żadnej konkretnej treści, a w tle pojawia się ironiczny komentarz „yapping”. Innym przykładem są tzw. „get ready with me” filmy, gdzie twórcy malują się lub ubierają, jednocześnie opowiadając o swoim dniu, problemach czy przemyśleniach, często w bardzo rozwlekły sposób, co przez widzów jest określane mianem „yappingu”. W ciągu ostatnich 12 miesięcy, hashtag #yapping na TikToku zgromadził miliardy wyświetleń, a wiele filmów z jego użyciem ma po kilkaset tysięcy, a nawet miliony polubień i udostępnień, co świadczy o skali zjawiska.

YouTube i Instagram – rozszerzone horyzonty „ględzenia”:
Na YouTube „yapping” przejawia się w dłuższych formach, takich jak vlogi, podcasty wideo czy nieedytowane „livestreamy”, gdzie twórcy mogą swobodnie, bez ograniczeń czasowych, „ględzić” na dowolne tematy. Kanały z analizami zjawisk społecznych, recenzjami czy po prostu „co u mnie słychać” często stają się platformą dla „yappingu”. Widzowie, zmęczeni brakiem struktury czy konkretnej myśli przewodniej, używają terminu „yapping” w komentarzach, sygnalizując swoje zniecierpliwienie. Na Instagramie „yapping” jest widoczne w Story (gdzie użytkownicy mogą nagrywać ciągi krótkich filmów, tworząc długą, nieprzerwaną opowieść) oraz w dłuższych formatach Reels i Live. Często dotyczy to influencerów, którzy dzielą się swoimi przemyśleniami czy codziennymi wydarzeniami w bardzo ekspansywny sposób, co dla niektórych obserwatorów może być męczące, a dla innych – zabawne i ironiczne.

„Yapping” jako element internetowego slangu:
Fenomen „yappingu” w mediach społecznościowych doskonale ilustruje, jak platformy te nie tylko przyspieszają rozprzestrzenianie się slangu, ale także nadają mu nowe, często humorystyczne konotacje. Słowo „yapping” stało się częścią szeroko pojętego „internetowego słownika”, rozpoznawanego przez młodych ludzi na całym świecie. Jego użycie w memach, żartach i krótkich filmikach sprzyjało wirusowemu rozprzestrzenianiu, umacniając jego pozycję jako ważnego elementu codziennej komunikacji online. Jest to naturalny proces, w którym język adaptuje się do nowych środowisk, tworząc narzędzia do opisywania specyficznych zjawisk cyfrowej rzeczywistości. Co ciekawe, ankiety wśród użytkowników TikToka (nieoficjalne, ale szeroko komentowane) wskazują, że około 70% respondentów w wieku 13-25 lat zna pojęcie „yapping” i rozumie jego kontekst, co podkreśla jego wszechobecność w cyfrowym ekosystemie młodzieży.

„Yapping” jako Zjawisko Kulturalne i Językowe: Odzwierciedlenie Zmian

Pojawienie się i gwałtowny wzrost popularności „yappingu” to coś więcej niż tylko modny slang – to symptom głębszych zmian kulturowych i językowych, które zachodzą we współczesnym społeczeństwie, zwłaszcza w pokoleniu Z.

Zmiany w komunikacji:
Żyjemy w erze, gdzie ilość informacji często przewyższa jakość. Media społecznościowe zachęcają do nieustannej komunikacji i dzielenia się wszystkim, co nam przyjdzie do głowy, często bez większej refleksji. „Yapping” doskonale oddaje tę tendencję do tworzenia „szumu informacyjnego”, gdzie samo mówienie, bycie słyszanym, czy bycie obecnym w przestrzeni cyfrowej staje się ważniejsze niż treść przekazu. Badania nad zdolnością koncentracji wskazują, że średni czas skupienia uwagi skrócił się w ostatnich dekadach (niektóre, choć kontrowersyjne, badania sugerują spadek z 12 sekund w 2000 roku do około 8 sekund obecnie), co sprawia, że długie i rozwlekłe wypowiedzi są coraz trudniej przyswajalne. „Yapping” jest więc reakcją na tę rosnącą awersję do nadmiernej „gadki”.

Wpływ kultury cyfrowej na język:
Internet i media społecznościowe stały się potężnym akceleratorem ewolucji języka. Słowa, które kiedyś rozprzestrzeniały się latami, dziś mogą stać się wirusowe w ciągu kilku dni. „Yapping” to idealny przykład tego, jak anglicyzmy (tzw. Makaronizmy) przenikają do języka polskiego, zwłaszcza wśród młodzieży, która dorasta w globalnej sieci. To nie tylko pożyczanie słów, ale także adaptacja zachowań komunikacyjnych. Młodzi ludzie, obserwując trendy na TikToku czy YouTube, naturalnie przejmują pewne wzorce mowy, w tym tendencję do ironicznego komentowania czyjegoś gadulstwa za pomocą „yappingu”. To zjawisko świadczy o elastyczności języka młodzieżowego i jego otwartości na wpływy zewnętrzne, zwłaszcza te pochodzące z kultury anglojęzycznej, która dominuje w internecie. Co ciekawe, proces ten nie jest jednostronny – choć „yapping” jest używane globalnie, w Polsce zyskało specyficzny, lokalny koloryt, włączając się w długą tradycję ironicznego komentowania „ględzenia”.

„Yapping” jako marker tożsamości młodzieżowej:
Używanie słów takich jak „yapping” to dla młodych ludzi także sposób na zdefiniowanie własnej tożsamości i odgraniczenie się od starszych pokoleń. Swobodna żonglerka anglicyzmami, tworzenie memów i wewnętrznych żartów wokół tych terminów, to elementy budowania wspólnoty i poczucia przynależności. Ktoś, kto używa „yappingu” w odpowiednim kontekście, pokazuje, że jest „na bieżąco”, rozumie subtelności internetowego humoru i należy do danej grupy kulturowej. To językowa waluta w świecie młodzieży, która pozwala na szybką identyfikację „swoich” i „obcych”. W tym sensie, „yapping” jest nie tylko opisem zjawiska komunikacyjnego, ale także aktywnym elementem tworzenia i podtrzymywania subkulturowej tożsamości.

Jak Radzić Sobie z „Yappingiem” – Porady Praktyczne

Zjawisko „yappingu”, choć często humorystyczne w kontekście mediów społecznościowych, w realnym życiu może prowadzić do frustracji i osłabienia jakości komunikacji. Niezależnie od tego, czy sam masz tendencję do „yappingu”, czy też często masz do czynienia z „yapperami” – istnieją skuteczne strategie, by poprawić dynamikę rozmowy i uczynić ją bardziej efektywną i mniej męczącą.

Dla tych, którzy mają tendencję do „yappingu” (samoświadomość i samodoskonalenie):

Praktykuj zwięzłość: Zanim zaczniesz mówić, zastanów się nad główną myślą, którą chcesz przekazać. Spróbuj streścić ją w jednym lub dwóch zdaniach. To ćwiczenie pomoże ci dojść do sedna i uniknąć zbędnych dygresji. Możesz spróbować ćwiczyć to w myślach przed ważną rozmową.
Aktywne słuchanie: Daj szansę innym. Zamiast planować, co powiesz dalej, skup się na tym, co mówi druga osoba. Zadawaj pytania, które pokazują, że słuchasz („Co masz na myśli?”, „Czy możesz to rozwinąć?”). Kiedy aktywnie słuchasz, naturalnie zmniejszasz swoją potrzebę dominacji w rozmowie.
Obserwuj reakcje: Zwracaj uwagę na mowę ciała i sygnały niewerbalne swoich rozmówców. Czy kiwają głowami z zainteresowaniem, czy ich wzrok błądzi, a oni sami wiercą się na krześle? Te sygnały mogą świadczyć o tym, że „yapujesz” i czas na pauzę lub zmianę tematu. Badania pokazują, że ponad 70% komunikacji to komunikacja niewerbalna – naucz się ją odczytywać.
Używaj pauz: Nie bój się ciszy. Pauza może dać innym szansę na włączenie się do rozmowy i pozwoli ci zebrać myśli. To także sygnał, że jesteś otwarty na dialog, a nie tylko monolog.
Nagrywaj się (opcjonalnie): Jeśli jesteś odważny, nagraj fragment swojej rozmowy lub wypowiedzi. Odsłuchanie jej może pomóc ci zidentyfikować momenty, w których stajesz się rozwlekły i nadmiernie „yapujący”. To brutalna, ale skuteczna metoda introspekcji.

Dla tych, którzy mają do czynienia z „yapperami” (jak zarządzać rozmową):

Delikatne, ale stanowcze przerwanie: Poczekaj na naturalną przerwę (nawet krótką) w potoku słów i wtedy wkrocz. Użyj zwrotów typu: „Wybacz, że przerwę, ale…”; „To bardzo ciekawe, ale chciałem/am dopytać o…”; „Zanim przejdziesz dalej, czy mógłbyś/mogłabyś wyjaśnić kwestię X?”.
Przejdź do sedna: Gdy „yapper” zmierza w dygresje, delikatnie, ale stanowczo sprowadź rozmowę na właściwy tor. „Rozumiem, ale wracając do głównego tematu…”; „Ważne jest dla mnie, żebyśmy omówili punkt A. Co o tym sądzisz?”.
Ograniczenie czasowe: Jeśli jest to możliwe i kontekst na to pozwala, ustal ramy czasowe rozmowy. „Mam 10 minut, żeby omówić sprawę X”. To naturalnie zmusza do zwięzłości.
Mowa ciała: Twoja mowa ciała może również pomóc. Utrzymuj kontakt wzrokowy, ale możesz też delikatnie odwracać wzrok, sygnalizując, że szukasz możliwości wtrącenia się. Pochyl się lekko do przodu, gdy chcesz zabrać głos.
Użyj humoru: Czasami, zwłaszcza w mniej formalnych relacjach, lekki żart może rozładować napięcie. „Nie ‘yapuj’ mi tak, bo zasnę!” (użycie oryginalnego słowa może być tutaj zabawne i zrozumiałe dla młodzieży). Pamiętaj jednak, by robić to z wyczuciem i bez urazy.
Asertywność: W skrajnych przypadkach, gdy „yapping” staje się notoryczne i bardzo frustrujące, warto w rozmowie jeden na jeden, w spokojny sposób, zwrócić uwagę na problem. „Kiedy mówisz tak długo bez przerwy, trudno mi się skupić i czuję się trochę przytłoczony/a. Chciałbym/Chciałabym, żebyśmy mieli szansę na wzajemne wypowiedzi”.

Pamiętaj, że celem nie jest zakończenie rozmowy, ale uczynienie jej bardziej zrównoważoną i satysfakcjonującą dla wszystkich stron. Skuteczna komunikacja to dialog, nie monolog, a zrozumienie i umiejętne reagowanie na „yapping” jest kluczem do jej poprawy.

Podsumowanie: „Yapping” jako Ewolucja Języka i Komunikacji

Fenomen „yappingu” to znacznie więcej niż tylko ulotna moda językowa. Jest to barwny i trafny neologizm, który w przenikliwy sposób diagnozuje pewien aspekt współczesnej komunikacji, zwłaszcza w erze cyfrowej. Od swoich korzeni w angielskim „ujadaniu” psa, po status finalisty Młodzieżowego Słowa Roku PWN, „yapping” przebył fascynującą drogę, zyskując nowe znaczenia i konteksty w dynamicznym świecie slangu młodzieżowego.

To słowo, z jednej strony, jest humorystycznym i ironicznym komentarzem na temat nadmiernego, często bezcelowego gadania, które staje się coraz bardziej powszechne w zalewie treści cyfrowych. Z drugiej strony, „yapping” stanowi dowód na niezwykłą elastyczność i kreatywność języka, który nieustannie adaptuje się do zmieniających się realiów społecznych i technologicznych. Jest to kolejny anglicyzm, który z łatwością przeniknął do polszczyzny, stając się integralną częścią języka młodych pokoleń, wychowanych w globalnej kulturze internetowej.

Analiza „yappingu” pozwala nam zrozumieć nie tylko procesy lingwistyczne, takie jak zapożyczenia i ewolucja znaczeń, ale także wgląd w psychologię komunikacji międzyludzkiej. Ukazuje motywacje stojące za długimi, jednostronnymi wypowiedziami oraz wyzwania, przed jakimi stają słuchacze w świecie, gdzie uwaga jest towarem deficytowym. Porady praktyczne, zarówno dla „yapperów”, jak i dla tych, którzy z nimi obcują, podkreślają, że świadoma i zrównoważona komunikacja jest kluczem do efektywnych i satysfakcjonujących interakcji.

„Yapping” jest więc nie tylko słowem, ale także soczewką, przez którą możemy obserwować, jak język odzwierciedla nasze zachowania, nasze frustracje i nasze potrzeby w ciągle zmieniającym się świecie. Jego obecność w plebiscycie PWN to potwierdzenie, że język młodzieży to żywy organizm, pulsujący nowymi znaczeniami i nieustannie reagujący na to, co dzieje się wokół nas. A to, co dzieje się wokół, to coraz więcej treści, coraz więcej „yappingu” i coraz większa potrzeba selekcji oraz świadomości w tym, jak mówimy i jak słuchamy.